Muziek als feest der herkenning

De eeuwenoude Plechelmusbasiliek in Oldenzaal is volgende week donderdag weer het decor van het Weihnachtsoratorium. De opvoering van dit meesterwerk van Johan Sebastian Bach blijft elk jaar opnieuw een grote belevenis. Zonder Weihnachtsoratorium géén Kerstmis zeg ik vaak tegen mensen in mijn omgeving. En niet voor niets. De zang en muziek van Bach doet wat met een mens.

Om die reden bezoeken ook enkele bewoners van Welstee met hun begeleiders het Weihnachtsoratorium. Ook voor hen is deze opvoering een belevenis; omdat zij hun hele leven al liefhebbers zijn van klassieke muziek in het algemeen en de oratoria van Bach in het bijzonder. Het is voor hen en voor mij, en al die andere bezoekers een feest der herkenning.

Muziek is immers universeel; het appelleert aan gevoelens en aan herinneringen. Deze aspecten zijn vooral erg belangrijk voor mensen met dementie. Waar gedurende het ziekteverloop van dementie het verstandelijk vermogen steeds verder achteruit gaat, blijven muzikale herinneringen vaak behouden tot in het allerlaatste stadium van deze ziekte. Muziek is voor veel ouderen een laagdrempelige toegang tot emoties en een manier om deze te blijven ervaren en te uiten.

Mensen kunnen zich emotioneel duidelijker uiten dan met taal. Door dementie gaat langzaam maar zeker de levensgeschiedenis van iemand verloren. Maar via muziek kunnen herinneringen juist opnieuw beleefd worden. Dat werkt identiteitsversterkend. Voor de persoon in kwestie, maar ook voor de directe omgeving is dat altijd een plezierige ontdekking.

Het is niet voor niets dat wij bij Welstee lang geleden al muziek als therapie bij mensen met dementie hebben omarmd. Naast allerlei andere en uiteenlopende muzikale activiteiten die wij in Villa Meijling in Borne en in Huize den Oostenborgh organiseren. Natuurlijk is muziek geen wondermiddel, maar onze ervaring in de dagelijkse praktijk is dat het effect bij sommigen wonderbaarlijk is. Mensen kunnen bij het horen van bepaalde liedjes of muziekstukken die verbonden zijn bij belangrijke gebeurtenissen in hun leven plotseling heel sterk reageren. De herkenning zorgt voor ongekende activiteit en reacties. De muziek roept dingen in het onderbewustzijn wakker en dat zorgt voor een goed gevoel en ontspanning.

Wij werken bij Welstee al jaren met een muziektherapeut. Hij zingt in gezelschap van meerdere bewoners allerlei oude en vertrouwde liedjes van vroeger. Spontaan zingen de mensen dan mee. De therapeut werkt ook met individuele bewoners. Ik was er ooit getuige van dat hij na meer dan een kwartier zachtjes zingen en praten met een bewoner die heel ver weg was in zijn bewustzijn ineens contact kreeg. Hij neuriede naar zijn vermogen een oud kinderliedje mee. De glimlach op zijn gezicht vergeet ik nooit meer.

Binnenkort is het Kerstmis. Ik wens iedereen hele fijne dagen toe. Maar eerst het Weihnachtsoratorium.

Bert Kolfoort,
directeur Welstee